Cross chain bridge token: Lock and Mint və Burn and Mint modelində iki şəbəkənin totalSupply-ı

Shibarium-un Bridge Assets sənədi körpü haqqında bölməni bu cümlə ilə açır: "When you bridge tokens between networks, the circulating supply remains unchanged". Dövriyyədəki təklif dəyişmirsə, niyə iki şəbəkədən eyni anda götürülən rəqəmlər bəzən bir-birini tutmur? Cavab körpünün necə işləməsində və snapshot-un hansı anda götürülməsindədir.

Bu mətndəki bütün ingiliscə sitatlar orijinaldır, izahlar bu mətnin öz ifadəsidir. Aşağıdakı rəqəmlər yalnız izah üçün fərz edilib və heç bir real tokeni təsvir etmir.

Fərz edək ki, bir token əvvəlcə yalnız A şəbəkəsində buraxılıb və müqavilənin totalSupply cavabı 1,000 vahiddir. Sonra körpü onu B şəbəkəsinə aparır və B-dəki təmsil müqaviləsi 200 göstərir. Ən asan yol iki rəqəmi toplayıb 1,200 yazmaqdır. Əgər A tərəfində 200 vahid körpünün saxlama müqaviləsinə kilidlənib, B-də isə eyni miqdar mint edilibsə, A-dakı 1,000 həmin 200-ü artıq ehtiva edir və toplama eyni vahidləri iki dəfə sayır. Əgər A tərəfində tokenlər yandırılıbsa, A-nın totalSupply-ı 800-ə düşməli idi və yalnız toplam 1,000-i verir.

Körpü iki tərəfdə nə edir

ethereum.org-un körpülər haqqında tərtibatçı sənədinə görə dizayn növləri çoxdur, amma üç yol xüsusilə seçilir: mənbə şəbəkədə aktivi kilidləyib hədəfdə mint etmək, mənbədə yandırıb hədəfdə mint etmək və atomik mübadilə, yəni mənbədəki aktivi başqa tərəflə hədəfdəki aktivə dəyişmək.

Wormhole-un Native Token Transfers sənədi iki rejimi fərqləndirir. Hub-and-spoke mərkəzi şəbəkədə kilidləyir, digərlərində ekvivalent mint edir və "maintaining the total supply on the hub"; burn-and-mint isə mənbədə yandırıb hədəfdə mint edir, "distributing the total supply across multiple chains". Birincidə ümumi təklif mərkəzdə qalır, ikincidə şəbəkələrə paylanır.

LayerZero OFT-ni belə təsvir edir: göndərən tərəfdə "burn or lock", qəbul edən tərəfdə "mint or unlock". Yeni tokenlər bütün şəbəkələrdə yandırma və mint ilə işləyə bilər; sahibi və ya mint səlahiyyəti olmayan mövcud tokenlər üçün sənəd OFT Adapter-i göstərir, o da orijinal şəbəkədə kilidləmə və açma istifadə edir. Deməli, eyni protokol adı altında belə iki tərəfin təklif davranışı fərqli ola bilər.

Chainlink CCIP-in token buraxanlar üçün bələdçisi üç model sadalayır: Burn and Mint, Lock and Mint və Lock and Unlock. Sonuncuda hər iki tərəf kilid/buraxma hovuzu işlədir; bələdçi onu "Requires liquidity provisioned on both chains and active rebalancing by the token issuer" kimi təsvir edir və hədəf tərəfdəki lock box-un alıcıya buraxmaq üçün əvvəlcədən token saxlamalı olduğunu yazır.

Məlumat təminatçısı da ayrı qaydalar tətbiq edir

CoinGecko-nun Supply Update FAQ səhifəsi (son redaktə 2025-09-24) bir neçə şəbəkəyə keçən tokenləri ayrı hesablayır. Bir neçə şəbəkədə yerli buraxılışda Total Supply hər yerli şəbəkənin Total Supply cəmidir, yandırılanlar çıxılır. Kilidləmə və mint üçün: "Total Supply is based on the source chain’s Total Supply, minus any burned tokens on the source chain." Yandırma və mint üçün Total Supply mənbə şəbəkənin (yandırılanlar çıxılmaqla) və yeni şəbəkədə yeni mint edilənlərin cəmidir.

Üç halda da dövriyyədəki təklifdən "Uncirculated Wallets across both chains" çıxılır, bir neçə şəbəkədəki Uncirculated Wallets ilə bağlı sorğuda isə hər şəbəkə üzrə bu cüzdanların siyahısı istənir. Körpüdən keçmiş və ya bükülmüş (wrapped) tokenlər izlənir, lakin Global Market Cap-a daxil edilmir, səbəb kimi "to prevent double counting" göstərilir.

Bu, CoinGecko-nun öz qaydasıdır, bütün təminatçılar üçün ümumi qanun deyil. Faydası müqayisə nöqtəsi verməsidir: öz hesabınız platformadan fərqlənirsə, əvvəlcə platformanın tokeni hansı qola aid etdiyini soruşun. CoinGecko metodologiya səhifəsinə görə dövriyyədəki təklifin hesablama mənbəyi Circulating Supply yazısının yanındakı işarəyə basanda görünür, kilidli ünvanlar isə token komandalarından alınır. Saxlama ünvanının çıxılıb-çıxılmadığını bilmək üçün həmin mənbəyə baxmaq lazımdır.

Hansı iki rəqəm bərabər olmalıdır

Uzlaşdırmanın ilk addımı, bu körpü modelində hansı iki rəqəmin bərabər olmalı olduğunu yazmaqdır.

Kilidləmə və mint modelində mənbə şəbəkədəki saxlama ünvanının balansı hədəfdəki təmsil müqaviləsinin totalSupply-ı ilə müqayisə olunur. Nisbət körpünün sənədinə görə götürülür; Shibarium sənədi depozit üçün "Shibarium mints the same number of tokens (1:1) as pegged tokens when tokens leave the Ethereum network" yazır. Ümumi təklif yalnız mənbə şəbəkədən oxunur, hədəf rəqəmi toplanmır, saxlamanı yoxlamaq üçün işlədilir.

Yandırma və mint modelində müqayisə üçün saxlama ünvanı yoxdur. Şəbəkələrin totalSupply cəmi layihə sənədindəki və ya təminatçının göstərdiyi ümumi rəqəmlə müqayisə olunur, hər köçürmə üçün bir tərəfdə yandırma, digər tərəfdə mint tapılmalıdır.

Lock and Unlock-da CCIP bələdçisinin cədvəlinə görə mənbə tərəf "Locks tokens", hədəf tərəf "Releases tokens" edir; heç bir tərəf mint etmir və yandırmır, yoxlanılan iki hovuzun balans dəyişməsidir. Atomik mübadilədə isə tərəflər hər iki şəbəkədə artıq mövcud olan aktivləri dəyişir, uzlaşdırma obyekti tərəflərin balanslarıdır.

Yolda olan köçürmə

LayerZero-ya görə göndərən tərəf hesabdan çıxarır (yandırır və ya kilidləyir), qəbul edən tərəfdə isə "the same amount is minted or unlocked". İki tərəf eyni anda tamamlanmaya bilər. Wormhole-un sürət limiti sənədinə görə hədəf şəbəkədə limiti keçən köçürmə daxil olan növbəyə düşür: "Users or relayers must return after the queue duration has expired to complete receiving their transfer on the destination chain." Kimsə qayıdıb qəbulu tamamlayana qədər hədəf tərəfdə bu köçürmə yoxdur.

Çıxarış istiqamətində Shibarium sənədi belə yazır: "Tokens are burned on Shibarium and unlocked on Ethereum during the withdrawal process".

Snapshot qeydində nə olmalıdır

• Körpünün modeli, sənəd ünvanı və oxunma tarixi; kilidləmə və mint-də əsas tərəfin hansı şəbəkə olduğu.
• Hər iki oxunuşun öz bloku və vaxtı. Rəqəmlər eyni anda götürülməyibsə, fərqi hələ hesablamayın.
• Fərqin miqdarı və istiqaməti.
• Tapılmış yolda olan köçürmələr: göndərən tərəfdəki əməliyyat, qəbulun tamamlanıb-tamamlanmadığı, növbədə olub-olmadığı.
• Təminatçının tokeni hansı qola aid etdiyi və göstərdiyi hesablama mənbəyi.
• Yolda olanlar çıxıldıqdan sonra izah olunmamış qalıq.

Qalığın uyğun əməliyyatı yoxdursa, olduğu kimi saxlanır; onu “əlavə buraxılış” və ya “çatışmazlıq” sözü ilə doldurmaq olmaz.

Yolda olan köçürmənin izah etmədiyi fərqlər

Birincisi, oxunuşların və əhatənin özündən gələn fərqlər; namizəd izahlar bir-bir yoxlanmalıdır: oxunuş vaxtlarının uyğunsuzluğu, saxlama ünvanlarının yalnız bir körpü üzrə yığılması, hədəf müqaviləsinin əslində bu körpü tərəfindən mint edilməməsi. ethereum.org körpü risklərində xatırladır ki, bir çox körpü yeni şəbəkədə orijinal aktivin kanonik versiyasını bükülmüş aktivlə mint edir və bükülmüş versiyalardan əvvəllər sui-istifadə olunub. Ona görə belə fərq ayrıca sətirdə yazılır və yolda olan köçürmələrlə qarışdırılmır; fərqin özü hadisə olub-olmadığını hələ göstərmir.

İkincisi, üçüncü tərəfin təmsilləri. Başqa körpünün başqa şəbəkədə mint etdiyi bükülmüş versiya layihənin öz uzlaşdırma düsturuna daxil deyil. CoinGecko belə tokenləri izləyir, amma qlobal bazar dəyərinə qatmır; araşdırma qeydi də onu öz müqaviləsi və təklifi ilə ayrıca sətirdə saxlaya bilər.

Üçüncüsü, normal tamamlanma vaxtı keçəndən sonra da uyğunsuzluq qalır. Tamamlanma vaxtı körpünün sənədindən oxunur; Shibarium-un Bridge Assets səhifəsi depozit və çıxarış vaxtlarını körpü növünə görə ayrıca göstərir, lazım olanda həmin səhifənin cari mətninə baxın. Sənəddəki vaxt keçibsə və fərq heç bir növbədəki və ya tamamlanmamış əməliyyata uyğun gəlmirsə, xana həll olunmamış kimi qalır və artıq yoxlanmış izahlar yanına yazılır.

Əvvəldəki fərziyyə üçün tam qeyd belə olardı: əsas tərəf A, ümumi təklif 1,000; B-dəki 200 ayrıca toplanmır; yolda 50 vahidlik bir köçürmə varsa, saxlama 250, təmsil 200, fərq 50, istiqamət saxlama tərəfinə, göndərən tərəfdəki əməliyyat tapılıb, B-də mint hələ yoxdur. Bu elementlərdən biri çatmırsa, xana hələ bağlanmır.

Bu mətn yalnız məlumat uzlaşdırmasından bəhs edir, heç bir körpünün təhlükəsizliyini qiymətləndirmir və alqı-satqı tövsiyəsi deyil.